Beheersing van vruchtboomkanker in de biologische en gangbare teelt van appel middels veredelingsonderzoek.

Beheersing van vruchtboomkanker in de biologische en gangbare teelt van appel middels veredelingsonderzoek.

Organisatie-onderdeel

WR-cap TU

Projectcode

LWV20265

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>Sleuteltechnologieën LWV>Biotechnologie en Veredeling

Startdatum

01/02/21

Einddatum

31/01/25

Samenvatting

Vruchtboomkanker wordt veroorzaakt door de schimmel Neonectria ditissima welke zowel de boom zelf (takken, stam) als vruchten kan infecteren. Zonder ingrijpen leidt een infectie uiteindelijk tot de dood van een boom. Alle appelrassen zijn vatbaar, maar er zijn wel relevante verschillen in weerbaarheid. Klassieke rassen als Golden Delicious, Boskoop (Goudreinet) en Elstar hebben een redelijk goede weerbaarheid, terwijl nieuwe rassen als Kanzi, Rubens en Elise zeer vatbaar zijn. In de biologische teelt is vruchtboomkanker een sluipmoordenaar voor de teler: én minder productie, én meer werk én een aanzienlijke kortere levensduur van de aanplant. De schade komt overeen met circa 19% van de af-boerderij-prijs en bedraagt gemiddeld 28 duizend Euro per bedrijf. Rassen als Kanzi en Rubens worden hier daarom niet geteeld. Ook in de gangbare teelt deelt de ziekte rake klappen uit, en worden regelmatig hele boomgaarden vroegtijdig gerooid. Wanneer dit een jonge aanplant betreft, zijn de (hoge) investeringskosten een complete verliespost. Daarom is het van belang dat nieuwe rassen goed smaken, productief zijn, én eveneens een goede weerbaarheid hebben tegen deze ziekte.
Dit project ontwikkelt een toets voor veredelaars en (bio)telers om rasverschillen in weerbaarheid tegen infectie pogingen betrouwbaar vast te kunnen stellen. Hierbij wordt ook kennis ontwikkeld over het belang van de periode van het jaar waarin getoetst wordt, de aard van de wond bij besmetting, en de herkomst van de schimmel. Voor met name de biologische teelt geeft de toets meer financiële zekerheid bij de rassenkeuze bij nieuwe aanplant. Voor de veredeling geeft dit essentiële informatie bij het kiezen van kruisingsouders en het selecteren van nakomelingen. Op termijn draagt de toets bij aan het verkrijgen van inzicht in de overerving van resistentie en het ontwikkelen van op DNA gebaseerde voorspellende diagnostische toetsen. Daarmee draagt dit project bij aan het beschikbaar komen van appelrassen met een goede resistentie tegen vruchtboomkanker in de biologische en gangbare teelt. Dit draagt bij aan kringlooplandbouw en de Nationale Wetenschapsagenda: nieuwe, meer resistente rassen resulteren in minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, minder residu, een hogere productie en minder verspilling van voedsel tijdens bewaring in koelhuizen. Het project sluit aan op project TKI-LWV19214 waar onder andere de invloed van overerving tegen de uitgroei van al bestaande kankers centraal staat, en op project KV 1605-033 (2017-2021) waarin bij bestaande rassen wordt onderzocht hoe praktijkhandelingen in boomkwekerij en teelt kunnen bijdragen aan het beheersbaar maken van vruchtboomkanker.
De Nederlandse appelproductie betreft circa 230 miljoen kilo (2017) afkomstig van circa 6400 ha en circa 1000 bedrijven (2019) waarvan 3% tot 4% op rekening komt van de biologische teelt: circa 6 miljoen kilo van 280 ha en 37 bedrijven . Ook exporteert Nederland jaarlijks circa zeven miljoen appelbomen.

Doel van het project

Dit project draagt bij aan de Nationale Wetenschapsagenda en LWV missie Kringlooplandbouw, thema robuuste teelten: minder middelen gebruik, gezonder uitgangsmateriaal, hogere productie, hogere kwaliteit van het geproduceerde fruit, en minder verlies van reeds geproduceerd voedsel. Dit alles gaat gepaard met een hogere oogst/productiezekerheid. Hiermee draagt het project bij aan een ecologische en economische duurzame productie van fruit, inclusief het economische rendement van de biologische en gangbare fruitteelt en boomkwekerij, en aan de beschikbaarheid van gezond en betaalbaar fruit van eigen bodem.

Relatie met missie (Motivatie)

Dit project draagt bij aan het vergroten van het marktaandeel van appelrassen die goede vruchtkwaliteit en productiviteit combineren met een goede weerbaarheid tegen een van de schadelijkste ziekten in appel. Het draagt bij aan een uitvoerbare en betaalbare resistentietoets die door telers en veredelaars gebruikt kan worden voor het testen van nieuwe appelrassen c.q. potentiële kruisingsouders.

Geplande acties

Wat dit project gaat opleveren zijn
1. Een resistentietoets voor infecteerbaarheid gebaseerd op kunstmatige infectie.
2. Inzicht in de experimentele omstandigheden waaronder het best getoetst kan worden wat betreft i) de periode van het jaar waarin besmet wordt, ii) de aard van de wond, iii) de ziektedruk die voor besmetten gebruikt worden, en iv) het schimmel isolaat waarmee besmet wordt.
3. Inzicht in het belang van infecteerbaarheid als aparte resistentieparameter (naast uitgroeisnelheid)

Resultaten in het communicatieve vlak zijn jaarlijkse voortgangsbijeenkomst met alle partners, twee artikelen in een vakblad (2022, 2022), een voordracht op een congres over vruchtboomkanker (2023), een demonstratie proef bij een biologische teler (2023-2024) en een wetenschappelijk artikel (2024/2025).

Naam projectleider

Eric van de Weg
Terug