Kringlooptoets 2.0

Kringlooptoets 2.0

Organisatie-onderdeel

WR-cap AF

Projectcode

AF18016

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>A. Kringlooplandbouw>A1. Verminderen fossiele nutriënten en emissies naar bodem, water en lucht

Startdatum

01/01/19

Einddatum

31/12/22

Samenvatting

Sluiten van kringlopen is een essentieel onderdeel van de circulaire economie. Kringlopen kunnen (beter) gesloten worden door bijvoorbeeld emissiearme grondstoffen en productiewijzen te gebruiken, door een efficiënte benutting van mineralen en nutriënten (eiwit), en door goed benutbare meststoffen te produceren, die ook op de juiste wijze gebruikt worden. Met minimale emissies uit de kringloop wordt tegelijkertijd bijgedragen aan een meer klimaat neutrale voedselproductie. Het sluiten van kringlopen als begrip wordt daarom veel gebruikt in het maatschappelijke en politieke debat. Echter, het ontbreekt aan een gemeenschappelijke definitie van wat een gesloten kringloop is, en aan een schaal om de mate van geslotenheid te kwantificeren. Tevens is een gestructureerde afweging van de ‘trade offs’ van het grootste belang om tot afgewogen besluitvorming te komen. Tot slot zijn kringlopen inhoudelijk moeilijk te vatten: niet alleen op technisch vlak blijken ze ingewikkeld; ook is de nutriëntenkringloop sterk verweven met economische, politieke en culturele aspecten. Deze thema’s vragen om een gestructureerde, systemische en geprotocolleerde aanpak. De KringloopToets (KLT) voorziet in zo’n aanpak.
De KLT is als afwegingsinstrument succesvol gebleken om samen met een brede vertegenwoordiging van stakeholders tot gezamenlijke duiding van de effecten van mogelijke (beleids)maatregelen te komen. Daarbij worden niet alleen de effecten op kringlopen in kaart gebracht, maar ook op het systeem als geheel. Zo is er expliciet aandacht voor o.a. emissies van broeikasgassen, energiegebruik, productiviteit en internationale handel. Tegelijkertijd worden verschillende schaalniveaus (bedrijf, regio, continent, wereld) in samenhang beschouwd. Door de voortdurende participatie en visuele insteek wordt de complexe materie voor de stakeholders inzichtelijk en op onderdelen gekwantificeerd. Zo ontstaat overzicht over het geheel aan afwegingen en aspecten. De betrokkenen krijgen hiermee gemeenschappelijke inzichten in richting en omvang van effecten, en meer in het algemeen in het functioneren van kringlopen.

Doel van het project

In deze PPS willen we de KLT verder ontwikkelen in drie richtingen, die simultaan en in interactie uitgewerkt worden: (a) de KLT inzetten voor ontwerpend onderzoek om te komen tot nieuwe (gedragen) publiek-private arrangementen om kringlopen beter te sluiten, (b) de KLT verder protocolleren voor bredere toepassing én kwaliteitsborging, en (c) een nieuwe werkwijze voor het kwantificeren van het sluiten van de nutriëntenkringloop met de KLT, om daarmee meer in detail te kunnen bepalen wat de effecten van een maatregel zijn. Door te werken met concrete casussen die voortkomen uit vragen uit de praktijk worden ‘fieldlabs’ gecreëerd voor verdere ontwikkeling van de KLT als instrument. Tegelijkertijd krijgen betrokkenen door de uitvoering direct resultaat en inzicht in het voor hen relevante vraagstuk. Voorts, wordt aan de hand van deze fieldlabs onderzocht hoe en onder welke condities de KLT bijdraagt aan een transformatie richting kringlooplandbouw. Daarbij kijken we naar het instrument (tool en data), de microcontext (vormgeving gespreksbijeenkomsten: wie, wat, waar, hoe) en de macro-context (omgeving waarin inzichten uit de gesprekken worden geïmplementeerd).

Relatie met missie (Motivatie)

Binnen het MMIP ontbreekt een thema dat voldoende aandacht besteedt aan circulariteit van landbouw-voedsel-systemen. Het thema Kringlooplandbouw is daarvoor te smal. Het sluiten van kringlopen is een complex vraagstuk met vele interpretaties, vele visies en belangen en het project beoogt om in de complexiteit partijen bij elkaar te brengen en te zorgen dat een op feiten gebaseerde discussie ontstaat over de mogelijke oplossingen om kringlopen beter te sluiten, met inzicht op de neveneffecten voor bodem, water, lucht, biodiversiteit, economie en sociale omstandigheden.

Geplande acties

Inhoud: Het levert de partners in deze PPS inzichten op die voortkomen uit de ingebrachte casussen. Met die inzichten kunnen zij direct in de praktijk aan de slag. Daarmee bereikt de PPS op korte termijn direct resultaat. Het betreft a) een verdere uitbreiding van kennis over grondstoffenstromen, over effecten in handel, verwerkende industrie en primaire bedrijven en de relaties met onder meer milieu, micro- en macro-economie; b) meer inzicht in kritische relaties in het landbouw-voedsel-systeem die bij kunnen dragen aan het beter sluiten van nutriëntenkringlopen ; en c) handvatten voor beslissingen in beleid en investeringen om kringlopen beter te sluiten.
Proces: De PPS levert een gevalideerde werkwijze op, die een belangrijke behoefte vervult bij zowel overheden als bedrijfsleven. Wanneer de doorontwikkeling van de KringloopToets geslaagd is, hebben stakeholders in en buiten de agrofoodsector (ook buiten de PPS) een instrument in handen waarmee zij maatregelen die leiden tot het sluiten van kringlopen kunnen ontwerpen, en/of waarmee zij een goede inschatting kunnen maken van de effecten van maatregelen gericht op het sluiten van kringlopen. Dit betekent dat zowel bedrijven als overheden veel effectiever beleid kunnen maken op het gebied van kringlopen, Met een betere afstemming tussen stakeholders.
Wetenschappelijk: Hoe en onder welke condities draagt de KringloopToets bij aan een transformatie richting kringlooplandbouw? Daarbij kijken we naar a) het instrument (tool en data), b) de microcontext (vormgeving gespreksbijeenkomsten: wie, wat, waar, hoe) en c) de macro-context (omgeving waarin inzichten uit de gesprekken worden geïmplementeerd). Dit doen we op een iteratieve manier.
Sluiten van kringlopen is bij uitstek een onderwerp dat zich vanwege de complexe materie en de publieke en private belangen leent voor verdere wetenschappelijke ontwikkeling van het ontwerpend onderzoek. Ook is de transdisciplinaire benadering wetenschappelijk gezien interessant, omdat het nieuwe inzichten kan opleveren hoe verschillende disciplines met elkaar kunnen samenwerken en hoe de wetenschap zich dienstbaar kan opstellen richting bedrijfsleven en samenleving, zonder in te boeten op haar ‘wetenschappelijkheid’.
De beoogde resultaten m.b.t. inhoud, proces en wetenschappelijke invulling worden gepresenteerd aan de hand van concrete vraagstukken die door de stakeholders worden ingebracht. Het instrument laat daarmee direct zijn waarde zien. De concrete vraagstukken worden in de volgende sectie beschreven.

Terug