Op weg naar een klimaatneutrale en emissiearme melkveehouderij met de KringloopWijzer

Op weg naar een klimaatneutrale en emissiearme melkveehouderij met de KringloopWijzer

Organisatie-onderdeel

WR-cap AF

Projectcode

LWV19030

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>B. Klimaatneutrale landbouw en voedselproductie>B1. Emissiereductie methaan veehouderij

Startdatum

01/01/20

Einddatum

31/12/25

Samenvatting

Melkveehouders moeten hun bedrijven voortdurend ontwikkelen om te voldoen aan duurzaamheidsrandvoorwaarden met die op het vlak van broeikasgassen als grote uitdaging. De KringloopWijzer (KLW), een rekenmodel dat de emissies van fosfaat, stikstof en, sinds kort, broeikasgassen van ieder melkveebedrijf jaarlijks in beeld brengt, ondersteunt ze daarbij. Melkveehouders gebruiken de KLW als managementinstrument en voor het weergeven van de duurzaamheidsprestaties van hun bedrijf. Alle melkveehouders zijn verplicht om jaarlijks de KLW in te dienen bij de Centrale Database KLW, zodat de milieuprestaties van de hele melkveehouderijsector gemonitord kan worden.
In de zuivelmarkt is in 2018 een nieuw verdienmodel geïntroduceerd dat melkveehouders beloont voor duurzaamheidsprestaties. Hierbij speelt de KLW een belangrijke én nieuwe rol. Daarnaast zal er de komende jaren veel nieuwe kennis worden ontwikkeld op het gebied van klimaat en Kringlooplandbouw. Het is belangrijk om deze kennis te verwerken in de KLW, te valideren en te valoriseren in de zuivelketen.

Het doel van dit project is om nieuwe kennis over broeikasgasemissie (incl. de C-kringloop), en kringlooplandbouw te verwerken en te valideren in de KLW en bij te dragen aan de valorisatie in de keten.
Wereldwijd loopt Nederland met dit innovatieve rekenmodel voorop als het gaat om het integraal inzichtelijk maken van milieu- en klimaatprestaties van (bijna) alle melkveehouders én het bieden van handelingsperspectief én een verdienmodel voor de individuele melkveehouder. Dit project versterkt de internationale voorlopersrol van de Nederlandse melkveehouderij. Nieuwe stappen in bedrijfssysteemonderzoek brengen de effecten van management integraal en nog bedrijfsspecifieker in beeld.

Alle melkveehouders hebben baat bij verdere verbetering van de KLW voor hun bedrijfsvoering én mogelijk extra verdienmodellen. Via de centrale registratie van alle KLW’s heeft de sector een uniek instrument om de geleverde milieuprestaties te monitoren en verantwoording af te leggen aan de maatschappij.
Het project levert wetenschappelijke publicaties op betreffende de rekenwijze van de KLW, de validatie van de KLW en een basis voor snelle kennisvalorisatie.

Doel van het project

De KLW is een rekenmodel waarmee de emissies van fosfaat, stikstof en (deels) broeikasgassen van een melkveebedrijf jaarlijks in beeld worden gebracht. Melkveehouders kunnen dit instrument gebruiken als managementinstrument. In de door de zuivelsector gefinancierde Centrale Database KLW worden de KLW’s van (bijna) alle melkveebedrijven vastgelegd, zodat de milieu- en klimaatprestaties voor de gehele melkveehouderijsector gemonitord kunnen worden.

In de zuivelmarkt zijn recent belangrijke stappen gezet om te komen tot een nieuw verdienmodel voor melkveehouders door middel van het belonen van bovenwettelijke duurzaamheidsinspanningen. Hierbij speelt de KLW een belangrijke én nieuwe rol. Daarnaast zal de komende jaren veel nieuwe kennis worden ontwikkeld op het gebied van klimaat en Kringlooplandbouw. Door de nieuwe rol is er een sterk toenemende behoefte aan een verdere verdieping en verbreding van de KLW. Immers naast voordelen voor de eigen bedrijfsvoering, is er op weg naar een klimaatneutrale en emissiearme melkveehouderij behoefte om (extra) prestaties met betrekking tot minder milieuemissies en meer kringlooplandbouw te belonen. Voor een resultaatbeloning is het belangrijk dat de prestaties objectief en wetenschappelijk onderbouwd inzichtelijk worden gemaakt. Dit kan via de KLW, maar dan zijn er nog wel extra inspanningen nodig. Met name de emissies van broeikasgassen moeten nader uitgewerkt worden, de rol van Kringlooplandbouw moet verwerkt worden en extra wetenschappelijke onderbouwing is relevant.
Tot slot is er behoefte om innovaties in de melkveehouderij, zoals de ontwikkeling van additieven in mest en/of diervoer die leiden tot lagere emissies, bij een wetenschappelijk onderbouwd effect, te kunnen opnemen in de KLW. Dit om te voorkomen dat innovaties aan de inputzijde worden belemmerd.

State of art
Er is nu een KLW die de stikstof- en fosforkringloop voor de melkveehouderij weergeeft met een hoge betrouwbaarheid, zoals bleek uit validatie aan een toetsgroep die representatief is voor ca. 80% van de sector. Met de koolstofkringloop is een goede start gemaakt. Via terugkoppeling met gebruikers en stakeholders is gestructureerd naar verbeteringen gewerkt. Er is een overeenkomst tussen NZO (zuivelindustrie), LTO (melkveehouderij), Nevedi (diervoedersector) en VLB (accountants) om de mineralenprestaties te verbeteren via de KLW, waarbij gebruik van de KLW verplicht is voor nagenoeg alle melkveehouders. Er is een centrale database, georganiseerd en gefinancierd door ZuivelNL, waar alle KLW-resultaten verzameld en opgeslagen worden. Vervolgens zijn er systemen (in pilot) die op basis van resultaten in de KLW leiden tot extra privileges als meer melkgeld, minder rente of meer bemestingsruimte.
Voor meer informatie over de toepassing in de praktijk zie https://www.mijnkringloopwijzer.nl/; voor meer informatie betreffende ontwikkeling zie https://www.verantwoordeveehouderij.nl/nl/mijnkringloopwijzer.htm

Concrete oplevering
Ieder jaar wordt een nieuwe versie van het rekenmodel opgeleverd, die de melkveehouderijsector gebruikt om voor alle melkveehouders actuele milieuprestaties in beeld te krijgen en op te slaan. Hiervoor worden de rekenmethoden voor de stikstof- en fosfaatkringlopen wetenschappelijk gevalideerd en actueel gehouden, waarbij de koolstofkringloop en kringlooplandbouw extra nadruk krijgt bij de ontwikkeling en de validatie. Wageningen University & Research (WUR), LNV en ZuivelNL accorderen samen de aanpassingen voor de nieuwe versie van de KLW. Het project levert substantiële inspanning voor een succesvolle valorisatie, via softwareontwikkeling, softwareafstemming met de productieomgeving van ZuivelNL, communicatie en overleg. Validatie is erop gericht om de geldigheid van de KLW aan te tonen voor 95% van de melkveehouderij (nu ca 80%). Het project levert wetenschappelijke (internationale) publicaties met de rekenwijze van de KLW en de validatie van de KLW (voor de N- en P-excretie, maar ook de gasvormige emissies).
Voor meer informatie over de toepassing in de praktijk zie https://www.mijnkringloopwijzer.nl/; voor meer informatie betreffende ontwikkeling zie https://www.verantwoordeveehouderij.nl/nl/mijnkringloopwijzer.htm

Concrete oplevering
Ieder jaar wordt een nieuwe versie van het rekenmodel opgeleverd, die de melkveehouderijsector gebruikt om voor alle melkveehouders actuele milieuprestaties in beeld te krijgen en op te slaan. Hiervoor worden de rekenmethoden voor de stikstof- en fosfaatkringlopen wetenschappelijk gevalideerd en actueel gehouden, waarbij de koolstofkringloop en kringlooplandbouw extra nadruk krijgt bij de ontwikkeling en de validatie. Wageningen University & Research (WUR), LNV en ZuivelNL accorderen samen de aanpassingen voor de nieuwe versie van de KLW. Het project levert substantiële inspanning voor een succesvolle valorisatie, via softwareontwikkeling, softwareafstemming met de productieomgeving van ZuivelNL, communicatie en overleg. Validatie is erop gericht om de geldigheid van de KLW aan te tonen voor 95% van de melkveehouderij (nu ca 80%). Het project levert wetenschappelijke (internationale) publicaties met de rekenwijze van de KLW en de validatie van de KLW (voor de N- en P-excretie, maar ook de gasvormige emissies).

Relatie met missie (Motivatie)

Met dit project heeft de keten via het samenwerkingsverband NZO, LTO, Nevedi, VLB en ZuivelNL het middel om voor de melkveehouders individueel en de sector in zijn geheel de mineralenprestaties in beeld te brengen en bovendien te verbeteren. Vervolgens kunnen melkveehouders bij een goede milieuprestatie voordelen benutten (meer melkgeld, lagere rente, lagere bedrijfskosten). Hierdoor zullen melkveehouders een betere milieuprestatie leveren, met minder emissies naar het milieu en water.

Voor de overheid als partner levert dit project een belangrijke bedrage aan bewustwording van de klimaatproblematiek bij melkveehouders, de bewustwording betreffende problematiek van emissie en waterkwaliteit, maar vooral ook een verbetering van de prestaties van de melkveehouderijsector op de betreffende thema’s. Daarnaast zal dit project een hulpmiddel bieden om bedrijfsspecifiek de milieuprestatie van het melkveebedrijf te verantwoorden, zodat de overheid gefundeerd extra bemestingsruimte kan geven, of juist kan korten op bemestingsruimte. Voorgaande betekent dat gewerkt wordt naar de missie voor landbouw en water. Het toenemende aantal netwerken van melkveehouders gericht zijn op een duurzame bedrijfsvoering kan niet zonder de KLW data.

Door de verplichting gebruikt bijna 100% van de melkveehouders het instrument. Door de bonussen (op melkprijs), zullen melkveehouder de milieuprestaties ook verbeteren. De milieubelasting van de sector zal dalen en de biodiversiteit vergroten, zoals de maatschappij wenst. De wetenschap heeft de mogelijkheid om berekeningen van milieuprestaties in bedrijfsverband te valideren met proef- en praktijkgegevens, vervolgens wetenschappelijk te publiceren en zo ook over te dragen naar buitenlandse onderzoekers, landbouwsectoren en overheden.

Het tijdspad van ontwikkeling naar toepassing van innovaties is kort. Want de eerste stappen richting valorisatie zijn al gezet, via de duurzaamheidsprogramma’s van de zuivelindustrie, het keurmerk ‘on the way to planet proof’ en de biodiversiteitsmonitor die de Rabobank in een pilot gebruikt voor een lagere rente bij een lening. Daarnaast gebruikt de overheid de KLW in bepaalde bemestingspilots: BEP, BEN en BES. In deze experimenteerruimtes wordt bedrijfsspecifiek de ruimte voor bemesting van fosfaat, stikstof en dierlijke mest bepaald. Door uitvoering van deze projecten zal de toepassing verbreed en verbeterd kunnen worden. Vanuit dit project zal actief bijgedragen worden aan valorisatie van het projectresultaat en de toepassing in de praktijk.

Geplande acties

De realisatie van 2020 wijkt licht af van de oorspronkelijke planning. De redenen hiervoor zijn dat er enige flexibiliteit in het werkplan is aangebracht voor thema’s die acuut spelen. Hierdoor zijn soms prioriteiten verlegd. Een hoge prioriteit in 2020 was bijvoorbeeld de (financiële) afstemming met de centrale database KringloopWijzer (CDK). Dit betekende dat de verkenningen tav verbeteren opname weidegras in de KringloopWijzer niet doorgegaan zijn en dat de validatie van de N en P-kringloop ook niet afgerond is in 2020. Onderstaand een toelichting op de uitgevoerde activiteiten in 2020.

In 2020 is gewerkt aan de volgende thema’s:
- Onderbouwing & Validatie
- Verbetering en verbreding
- Software en testen
- Communicatie
- Afstemming met praktijkimplementatie KringloopWijzer

1. Onderbouwing en validatie
De grenzen van het geldigheidsdomein zijn verkend. Een publieksvriendelijke samenvatting is gemaakt en gecommuniceerd.

In samenwerking met het ministerie van LNV is de BEX aangepast (zowel software; als beschrijving handreiking https://www.rvo.nl/sites/default/files/2019/07/20190719%20Handreiking%20Bedrijfsspecifieke%20excretie%20melkvee%202019.pdf ). Overleg met LNV over vorming van een aparte BEX werkgroep (als onderdeel CDM) is geweest.
Extra signaleringswaarden zijn gemaakt en afgestemd met CDK.

Het rekenregelrapport is geactualiseerd (november 2020), waarin de rekenwijze van de KringloopWijzer is beschreven. https://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/533882
Er is een Engelse versie van het rekenregelrapport verschenen van de versie van 2019: https://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/533905 en de Engelse software is geactualiseerd: http://webapplicaties.wur.nl/software/ancadairy

2. Verbreding en verbetering
Bij dit onderdeel zijn wijzigingen in de doorontwikkelversie KringloopWijzer aangebracht, verkenningen uitgevoerd en wijzigingen in de rekenkern voor de productieversie van de KringloopWijzer. De afgesproken aanpassingen zijn in 2020 uitgewerkt, muv ‘verkennen bedrijfsspecifiek vervangingspercentage’, ‘Verkennen opname weidegras afhankelijk van omvang huiskavel’, ‘Verkennen van opname weidegras afhankelijk van aanwezigheid melkrobot’. Deze verkenningen zijn niet doorgevoerd vanwege de hogere prioriteit voor (financiële) afstemming met de centrale database KringloopWijzer (CDK).

3. Software programmeren en testen
In dit onderdeel zijn de volgende resultaten opgeleverd:
- De aanpassingen voor de handreiking zijn in software verwerkt. De nieuwe excretiewijzer is gemaakt en gepubliceerd, tegelijk met de handreiking: https://www.wur.nl/nl/show/ExcretieWijzer-BEX.htm.
- Programmeren aanpassingen rekenregels en uitbreidingen: nieuwe versie van Stand-alone KringloopWijzer (voor iedereen en gratis te downloaden vanaf de website http://webapplicaties.wur.nl/software/kringloopwijzer); nieuwe versie van rekenkern (dll, xml aanpassingen) voor de productieversie van de KringloopWijzer.
- In overleg met gebruikers is het uitvoerrapport van de KringloopWijzer aangepast. Er is onder andere een mineralenbalans toegevoegd (in aanloop op een afrekenbare stoffenbalans (ASB)).
- Waar nodig zijn standaarden geactualiseerd (NEMA, RVO-tabellen, feedprint, voedermiddelen)
- Testen software (ontwikkelen testprotocol met 1000 representatieve bedrijven, fouten, trade-off’s), een nieuwe testset van 1000 bedrijven is ontwikkeld.

4. Communicatie
Betreffende de communicatie trekt het onderzoeksproject samen op met het project betreffende implementatie in de praktijk. Vanuit het onderzoeksproject is vooral inhoud verzorgd ten dienste van het implementatieproject. Vanuit het onderdeel communicatie zijn de volgende resultaten verzorgd:
- Website https://www.verantwoordeveehouderij.nl/nl/mijnkringloopwijzer.htm is onderhouden en voorzien van actuele berichten. De website fungeert vooral als bibliotheek met ‘naslagwerk’. Deze wordt niet regelmatig aantrekkelijk gemaakt om meer bezoekers te trekken. De vernieuwde website van mijnkringloopwijzer.nl verwijst door naar de website van WUR.
- Vanuit het project wordt een beperkte bijdrage geleverd aan inleidingen.
- Tweewekelijks is een Kringlooptip vormgegeven voor de attentiemail rundveehouderij
- Vanuit het project zijn een groot aantal praktijkvragen beantwoord. De meeste vragen over de KringloopWijzer komen terecht bij het implementatieproject. Toch komen er nog regelmatig vragen, via tweedelijns voorlichting of beleid, die niet door het implementatieproject beantwoord kunnen worden.
- Het project KringloopWijzer werkt met een gebruikersgroep. Hierin zijn organisaties vertegenwoordigd die veel veehouders (minimaal meer dan 50) adviseren over het gebruik van de KringloopWijzer en werken met de resultaten van de KringloopWijzer. Het gaat hierbij om de grote voerbedrijven, accountancybedrijven, maar ook voorlichtingsorganisaties en begeleiders van kringloopprojecten als DMS, Boerenverstand en VBBM. In de gebruikersgroep wordt veelal de inhoud van de KringloopWijzer besproken. De groep is tweemaal online bij elkaar geweest.

5. Afstemmen implementatietraject brede praktijk
- Informatievoorziening en intensieve afstemming met het project ‘Praktijkimplementatie KringloopWijzer’. Regelmatig is er overleg geweest met Han Swinkels, Louwrens van Keulen (ZuivelNL) en Dick Koorn (LTO)
- De data van 2019 zijn gescreend op onjuistheden
- Data van 2016, 2017 en 2018 zijn geanalyseerd via big data en statistische analysetechnieken. Begin 2021 volgt hier een rapport van en een 5-tal factsheets.