Streptococcus suis in beeld: samen naar een gezondere varkenshouderij

Streptococcus suis in beeld: samen naar een gezondere varkenshouderij

Organisatie-onderdeel

TKI AF

Projectcode

LWV20041

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>D. Gewaardeerd, gezond en veilig voedsel>D3. Veilige en duurzame primaire productie

Startdatum

01/01/21

Einddatum

31/12/26

Samenvatting

Streptococcus suis is een belangrijke veroorzaker van ziekte bij biggen, waar nog geen oplossing voor is. Een breed scala van partners uit de varkenshouderij wil samen tot een nieuwe aanpak komen. In dit project zullen we het voorkomen en de karakteristieken van de belangrijkste ziekteverwekkende S. suis in kaart brengen. Deze inzichten zullen de partners helpen om gerichte bestrijdings-strategieën te ontwikkelen, diergezondheid en welzijn te bevorderen en antibiotica gebruik te reduceren.

Doel van het project

De verbetering van gezondheid en welzijn van dieren is één van de hoofddoelen van de MMIP ‘Veilige en duurzame primaire productie’. Het creëren van weerbare dieren, de preventie van infectieziekten en het ontwikkelen van best practices (zoals antibioticagebruik reductie) zijn belangrijke kennis en innovatieopgaven. Om op deze gebieden vooruitgang te boeken in de varkenshouderij en daarmee het houden van varkens in Nederland toekomstbestendig te maken, is vermindering van de ziektelast van Streptococcus suis bij biggen essentieel. S. suis is een bacterie die veelvuldig ziekte veroorzaakt in de varkenshouderij en de gezondheid en het welzijn van biggen ernstig aantast. De klinische verschijnselen manifesteren zich als hersenvliesontsteking, gewrichtsontsteking en bloedvergiftiging en zorgen voor veel leed en sterfte onder jonge dieren. De therapeutische mogelijkheden zijn beperkt en de ziekte is de voornaamste oorzaak voor inzet van antibiotica bij gespeende biggen. Bovendien kan S. suis ook bij mensen ernstige ziekte veroorzaken, met name bij mensen werkzaam in de productieketen die direct contact hebben met varkens of varkens-producten. Chretien Gielen (De Varkenspraktijk): ‘S. suis is een veel voorkomende en vervelende aandoening. Een echte antibioticumvreter met zoönotische risico’s en niet in het laatst een veroorzaker van vreselijk lijden bij biggen. Sluitende oplossingen zijn er nog niet, daarom is het van uiterst belang dat we ons opnieuw gezamenlijk inzetten om een betere aanpak in de toekomst te realiseren.’
Dit project draagt bij aan missie D ‘gewaardeerd, gezond en veilig voedsel’ en Prioriteit 28, ‘ontwikkeling van een geïntegreerde aanpak naar een duurzame veehouderij’. Binnen deze missie en prioriteit staat het duurzaam produceren van voedsel en het toekomstbestendig maken van de veehouderij centraal. De verschillende schakels van de varkenssector hebben zich samen met het Ministerie van LNV verenigd in een coalitie (CoViVa) en hebben gezamenlijk een programma opgesteld met innovaties die nodig zijn om de varkenshouderij te verduurzamen. Het bereiken van ‘Robuuste en gezonde varkens in een diervriendelijke houderij’ is een van de vier ambities voor de komende jaren. Binnen dit thema ziet de coalitie de aanpak van bedrijfsgebonden ziekten, een zorgvuldig en selectief gebruik van antibiotica en zorg voor jonge dieren als belangrijke methoden om de gezondheid en het welzijn van varkens te verbeteren. Ons project draagt hieraan bij door nieuwe inzichten aan te leveren om het S. suis probleem in Nederland aan te pakken en ziekte en sterfte onder biggen terug te dringen.
S. suis is de meest voorkomende oorzaak voor het inzetten van antibiotica bij gespeende biggen en het terugdringen van ziekte door S. suis zal bijdragen aan het beperken van het antibioticumgebruik. Voor de waardering van de sector door consumenten is het uiterst belangrijk dat de gezondheid en het welzijn van varkens optimaal is. De hoge incidentie van ziekte onder jonge dieren en het ernstige ziekteverloop maakt dat S. suis een negatieve impact heeft op de gezondheid en het welzijn van biggen. Een verbeterde aanpak kan veel leed en sterfte onder jonge dieren voorkomen. Verspilling van grondstoffen door vroegtijdige uitval van jonge dieren zal tevens wordt beperkt, wat de efficiëntie van productie zal bevorderen. Omdat S. suis een zoönose is, kan een vermindering van ziektelast door S. suis in varkens ook zorgen voor een verbetering van de gezondheid en veiligheid van mensen die in de productieketen werken (oa. dierenartsen, slagers).

Relatie met missie (Motivatie)

Recentelijk is een subpopulatie S. suis serotype 9 stammen geïdentificeerd (zogenaamde ‘virulente serotype 9’) die met name geassocieerd is met ziekte bij biggen, echter we weten vrijwel niets over het voorkomen en de aard van virulente stammen en hoe we ze aan kunnen pakken. Bovendien is er weinig bekend over de interactie van S. suis met het afweersysteem en hoe we varkens weerbaarder kunnen maken tegen de bacterie. Daarnaast zijn de zoönotische risico’s voor mensen van deze groep onbekend en weten we weinig over de huidige staat van antibioticumgebruik tegen S. suis. Om de duurzaamheidsdoelen van de MMIP binnen de varkenshouderij te verwezenlijken en S. suis te bestrijden, is het ondervangen van bovenstaande kennishiaten van groot belang. Het specifiek aanpakken van virulente serotype 9 stammen zal de ziektelast van S. suis in Nederland sterk terug kunnen brengen en het antibioticumgebruik kunnen reduceren. In dit project zullen we de verspreiding van virulente S. suis serotype 9 isolaten en het huidige antibioticumgebruik tegen S. suis in kaart brengen, zodat gerichte interventies tegen deze ziekteverwekker ontwikkeld en op haalbaarheid getoetst kunnen worden. Ook het effect van interventies op antibioticumgebruik zal dankzij deze studie in de toekomst gemeten kunnen worden. Daarnaast zullen we de afweer van varkens tegen virulente serotype 9 karakteriseren om de ziekteverwekkende eigenschappen van deze stammen te identificeren, die de stakeholders aangesloten bij ons consortium kunnen gebruiken om gericht verbeterde vaccins en voerinterventies tegen S. suis te ontwikkelen. Tenslotte zullen we de risico’s van virulente serotype 9 voor mensen bepalen, om de veiligheid van mensen werkzaam in de productieketen te borgen.

Geplande acties

Beoogde inhoudelijke resultaten:
Om de gezondheid en het welzijn van biggen te verbeteren en het gebruik van antibiotica in de varkenshouderij te reduceren, is kennis over het vóórkomen en de ziekmakende eigenschappen van virulente S. suis serotype 9 essentieel. In dit project zal de verspreiding van virulente serotype 9 en het antibioticumgebruik tegen S. suis in Nederland in kaart gebracht worden (WP1) en zullen de eigenschappen die de virulentie van serotype 9 bepalen gekarakteriseerd worden (WP2).

De belangrijkste deliverables zijn:
D1.1: Identificatie van S. suis serotypes aanwezig op de bedrijven in veldstudie (2021-2023)
D1.2: Bepaling van de prevalentie van virulente serotype 9 (2021-2023)
D1.3: Inzicht in antibioticumgebruik tegen S. suis (2021-2023)
D2.1: Karakteriseren van de ziekmakende eigenschappen van virulente serotype 9 (2021-2024)
D2.2: Bepaling van het zoönotisch potentieel van virulente serotype 9 (2022-2024)

De belangrijkste milestones zijn:
MS1: verkrijgen van toestemming van dierexperimenten commissie voor veldstudie (2021)
MS2: completeren monstername veldstudie (2022)
MS3: integratie resultaten verschillende WPs (2024)

Beoogde kennisvalorisatie en disseminatie:
De resultaten van dit project zullen binnen en buiten het consortium gedeeld worden. Ons consortium bestaat uit vele relevante sector partijen die dicht bij de varkenshouderij sector staan, wat kennisdisseminatie binnen de sector zal bevorderen. Zo is communicatie met veehouders en dierenartsen geborgd door de betrokkenheid van de Royal GD, Trouw Nutrition, MSD Animal Health en de Varkenspraktijk dankzij hun uitgebreide netwerk.
Binnen het consortium zullen de betrokken partners de resultaten uit het project gebruiken om vanuit hun respectievelijke expertise producten of methodes te ontwikkelen om S. suis aan te pakken. De Royal GD, MSD Animal Health en Trouw Nutrition zullen de qPCR die virulente serotype 9 kan identificeren inzetten om hun eigen studies en diagnostiek te verbeteren. Topigs Norsvin zal de haalbaarheid van fok- en selectie strategieën tegen virulente S. suis kunnen bepalen. MSD Animal Health zal de resultaten gebruiken om vaccins gericht te verbeteren en Trouw Nutrition om meer geïnformeerde voerinterventies tegen S. suis te formuleren. Biochek zal de kennis en samples verkregen uit dit project gebruiken om de diagnostiek van S. suis te optimaliseren, waardoor dierenartsen en veehouders in Nederland en internationaal toegang krijgen tot verbeterde diagnostiek. VION zal de staat van het huidige antibioticumgebruik tegen S. suis meenemen in het ontwikkelen van een strategie om antibioticum-vrije varkens bij de slachtlijn te krijgen.
Naar aanleiding van de resultaten van de vorige PPS zijn leden van het consortium geïnterviewd voor een publicatie in de vakbladen ‘Nieuwe Oogst’ en ‘Veearts’, die een groot bereik hebben onder boeren en dierenartsen. De resultaten van dit project zullen we middels deze en/of andere vakbladen op eenzelfde manier communiceren. Bovendien zal MSD Animal Health een workshop over S. suis infecties organiseren op de R&D site in Boxmeer, waarbij de resultaten van deze PPS gepresenteerd zullen worden.
Daarnaast zullen wetenschappelijke publicaties met representanten van de partners in de auteurslijst alsmede presentaties op nationale en internationale congressen de wetenschappelijke communicatie waarborgen.

Naam projectleider

Manouk Vrieling
Terug