Toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector: Integrale realisatie duurzaamheidsdoelen 2030 Duurzame Zuivelketen

Toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector: Integrale realisatie duurzaamheidsdoelen 2030 Duurzame Zuivelketen

Organisatie-onderdeel

WR-cap AF

Projectcode

LWV19256

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>D. Gewaardeerd, gezond en veilig voedsel>D3. Veilige en duurzame primaire productie

Startdatum

01/01/20

Einddatum

31/12/25

Samenvatting

De Duurzame Zuivelketen is het pre-competitieve programma van zuivelondernemingen en landbouworganisaties voor het verder verduurzamen van de melkveehouderij. In overleg met stakeholders en in nauwe afstemming met het ministerie van LNV zijn in 2019 nieuwe duurzaamheidsdoelen vastgesteld voor 2030. De Duurzame Zuivelketen heeft concrete doelen gesteld op de thema’s klimaatverantwoorde zuivelsector, continu verbeteren diergezondheid en dierenwelzijn, behoud van weidegang, biodiversiteit, grondgebondenheid, verdienmodellen en veiligheid op het erf (Bijlage 2). Deze nieuwe doelen zijn voor de melkveehouderij de invulling van de kringloopvisie van de minister van LNV en zijn het vertrekpunt voor dit voorstel. De doelen die de Duurzame Zuivelketen voor 2020 stelde zijn voor een groot deel gerealiseerd (o.a. met behulp van PPS Duurzame Zuivelketen 2.0 TKI-AF-15221). De uitdaging voor de ontwikkeling van de melkveesector richting 2030 zit zowel in de nieuwe ambities als in de integrale realisatie daarvan, door ze integraal te benaderen zoals ze samen komen op het melkveebedrijf. Om naar een integraal duurzame zuivelsector te werken is dan ook een vernieuwende aanpak nodig. Dit is uitgewerkt in vijf deelpakketten:
A. Integrale maatregelen
B. Verander- en verdienmodel
C. Living Labs
 Eiwit van eigen land op een hoger plan
 Kruidenrijk grasland voor meer biodiversiteit
 Verlenging levensduur
D. Monitoren voortgang: Jaarlijkse sectorrapportage
E. Actuele vragen en toepassingsgereed maken van PPS resultaten.
Het resultaat van deze deelpakketten draagt bij aan een verdere verduurzaming van de zuivelsector waarmee de Nederlandse melkveehouder een duurzaam toekomstperspectief geboden wordt.

Doel van het project

Er wordt gewerkt aan vier onderzoeksdoelen:
- Pakketten van ontwikkelrichtingen voor melkveebedrijven, passend bij een aantal specifieke bedrijfstypen, waarin de DZK doelen op sectorniveau integraal worden gehaald, inclusief inzicht in gevolgen voor het verdienmodel, mate van inpasbaarheid en eventuele trade offs.
- Nieuwe verdienmodellen die veehouders voldoende stimuleren om stappen te zetten naar het integraal realiseren van duurzaamheidsdoelen. Hierbij wordt vooral gekeken naar mogelijkheden die samenwerking biedt.
- Een advies-, begeleidings- en interventieaanpak die primair motiverend is voor veehouders en hanteerbaar door erfbetreders om ontwikkelrichtingen inzichtelijk en op bedrijfsniveau concreet toepasbaar te maken en die uiteindelijk resulteert in daadwerkelijke implementatie.
- Monitoring, evaluatie en inzicht in impact actuele beleidsontwikkelingen ten behoeve van zowel interne processen (identificeren van nieuwe vragen en knelpunten, bijsturen, etc.) en sturing als externe verantwoording.

Het uiteindelijke doel van dit onderzoeksprogramma is:
- voor de sector: verdere verduurzaming van de zuivelsector waarmee de Nederlandse melkveehouder een duurzaam toekomstperspectief geboden wordt;
- voor de maatschappij: een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van Nederland door o.a. het verder sluiten van kringlopen door het reduceren van emissies van melkveebedrijven en te werken aan grondgebondenheid, natuur, landschap en een schone leefomgeving en een goede zorg voor dieren;
- voor de wetenschap: wetenschappelijke kennis te ontwikkelen en te verdiepen, op het gebied van zowel inhoudelijke aspecten (de duurzaamheidsthema’s, inzet en impact van maatregelen) als meer procesmatige, sociale aspecten (rondom veranderprocessen en ondernemersgedrag).

Relatie met missie (Motivatie)

Het project draagt bij aan kennisontwikkeling en kennisverspreiding in de primaire sector, de melkveehouderij en de daar aan gerelateerde toeleverende bedrijven (erfbetreders, adviseurs) op het gebied van de integrale duurzaamheidsdoelen die van de zuivelsector worden gevraagd, en draagt tegelijkertijd bij aan het daadwerkelijk behalen van de gestelde sectordoelen richting 2030.

Geplande acties

Werkpakket A: Integrale maatregelen
2020
- Raamwerk met verduurzamingsmaatregelen met integrale beoordeling van directe effecten en neveneffecten (wetenschappelijk onderbouwd en transparant) en criteria voor toepasbaarheid in specifieke bedrijfssituaties
- Stappenplan om bedrijfsspecifiek geschikte maatregelen te kunnen selecteren, de impact te voorspellen en om te gaan met eventuele perverse koppelingen.
2021-2023
- Een innovatieve methode voor context-specifieke ontsluiting van deze kennis richting melkveehouders en adviseurs.
- Ex ante evaluatie van effecten van toegepaste maatregelen op duurzaamheidsdoelen op sectorniveau inclusief mogelijke interventies indien nodig.
- Deskstudie gericht op innovatieopgaven / knelpunten die vastgesteld zijn op het gebied van
o De ontwikkelde ontsluitingsmethode en de toepassing van (sets van) maatregelen in de praktijk (ervaringen uit Werkpakket C)
o Eventuele trade-offs bij verschillende verduurzamingsmaatregelen
- Wetenschappelijke paper met onderbouwing methode voor inventarisatie integrale effecten van duurzaamheidsmaatregelen op bedrijfs- en sectorniveau

Werkpakket B: Verander- en verdienmodel
2020
- Notitie/powerpoint met drie onderdelen:
o actuele stand van zaken rond nieuwe kennis (binnen en buiten de landbouw) om de implementatie van duurzaamheidsmaatregelen te bevorderen;
o lessen en vraagstukken (tops en flops) rond gedragsverandering en interventies uit praktijkprojecten waarin aan verduurzaming wordt gewerkt zowel gericht op ondernemers als op erfbetreders/adviseurs.
o Concreet implementatieplan voor de Living Labs, te implementeren vanaf 2021.
- Presentatie/workshop gebaseerd op resultaten van het onderzoek in literatuur en praktijk, vertaald naar kansen en hindernissen en mogelijke interventies en bouwstenen voor een aanpak. De workshop wordt zowel georganiseerd voor de partners binnen de PPS als voor andere doelgroepen zoals (vertegenwoordigers van) erfbetreders (b.v. VAB, VLB)
- Vraagarticulatie “verdienmodel”: resulterend in opzet werkplan voor 2021 en later
2021-2023
- Beschrijving ontwerp aanpak voor interventies: handreiking voor interventies
- Wetenschappelijk paper.
- Rapportage met tops & flops van samenwerking met derden, voorwaarden/criteria voor succesvolle samenwerking.
- Concrete suggesties voor nieuwe samenwerkingen, gericht op de drie deelaspecten: ontwikkelruimte, kostenreductie en samenwerking met derden.
- Sessies rond specifieke suggesties met de betrokken partijen als start up voor de potentiele samenwerking.

Werkpakket C: Living Labs
C1 Homemade Eiwit
2020
- Een rapportage van de analyse van bestaande informatie over mogelijke maatregelen en hun neveneffecten en de expertsnelkookpan voor de praktische toepassing met daarbij een set handvaten en maatregelen die het produceren van de gewenste ruwvoerkwaliteit goed weergeven, inclusief het werkingsmechanisme (voor begrip en vertrouwen)
2021-2023
- Een stappenplan voor melkveehouders en erfbetreders met daarin de afwegingen en praktijkervaringen op strategisch, tactisch en operationeel (ruw-)voer management om op verschillende typen bedrijven te kunnen toepassen.
- Een analyse waarbij integrale effecten van het werken aan eiwit van eigen land op alle duurzaamheidsthema’s kwalitatief in beeld gebracht worden en hoe doelen integraal kunnen worden opgepakt.
- Een stappenplan om op basis van kennis uit de gedragswetenschappen melkveehouders en erfbetreders enthousiast te maken.
C2 Kruidenrijk grasland voor meer biodiversiteit
2020
- Onderbouwde proefopzet
2021-2023
- Rapportage, incl. biodiversiteitseffecten op perceels- en omgevingsniveau, input voor wegingsfactoren / KPI’s kruidenrijk grasland (productief/extensief) voor certificering, advies voor implementatie en beheer incl. saldo’s, beschrijving van risico- en kansfactoren op het gebied van melkkwaliteit en diergezondheid, effecten op ecosysteemdiensten als koolstofvastlegging, bodemkwaliteit, waterinfiltratie/berging en landschappelijke kwaliteit
- Factsheets voor de praktijk
- Wetenschappelijke publicatie
- Minisymposium
C3 Verlenging levensduur
2020
- Uitgewerkte onderzoeksaanpak voor interventies, incl. criteria voor keuze relevante praktijkcasussen
- Introductiebijeenkomst met geselecteerde praktijkcasussen
2021-2023:
- Jaarlijkse evaluatie succesfactoren, drempels en potentiele bouwstenen voor een aanpak
- Eindrapportage in de vorm van interactieve sessie met PPS partners (DZK, LNV)
- Brochure/Factsheets met praktische vertaling van de aanpak

Werkpakket D: Monitoren voortgang: Jaarlijkse sectorrapportage
2020-2023
- Nieuwe opzet voor de sectorrapportage.
- Jaarlijks oplevering van de sectorrapportage.

Werkpakket E: Actuele vragen en toepassingsgereed maken van PPS resultaten.
2020-2023
- Minimaal 1 bijeenkomst met de PPS partners gericht op het integraal delen van resultaten uit de PPS- werkpakketten. De bijeenkomsten zijn gericht op het toepassingsgereed maken en ontsluiten voor de betrokken partijen.
- Afstemmings- en uitwisselbijeenkomsten (minimaal 1), met programmaleiding en (trekkers van de) programmateams.
- Notities/ppt/workshops met onderzoeksresultaten van onderzoek uitgevoerd n.a.v. actuele vragen
- 1 bijeenkomst voor afstemming koepel PPS met alle deelprojectleiders
- Ondersteuning/input stuurgroepbijeenkomsten
- Administratieve afhandeling PPS richting TKI