Virus- en vectorbeheersing in pootaardappelen

Virus- en vectorbeheersing in pootaardappelen

Organisatie-onderdeel

WR-cap TU

Projectcode

TU18049

MMIP

Landbouw, Water, Voedsel>A. Kringlooplandbouw>A2. Gezonde, robuuste bodem en teeltsystemen gebaseerd op agro-ecologie en zonder schadelijke emissies naar grond- en oppervlaktewater

Startdatum

01/02/19

Einddatum

31/01/23

Samenvatting

In Nederland bestaat een uitgebreid certificeringssysteem om de kwaliteit en gezondheid van pootaardappel te waarborgen. De Nederlandse Algemene Keuringsdienst (NAK) bepaalt aan de hand van veldinspecties en nacontrole in het lab de uiteindelijke klasse van een partij. De laatste jaren wordt een steeds groter percentage van pootaardappelpartijen in klasse verlaagd of afgekeurd door een te hoog percentage van aardappelvirus Y (PVY). Er is echter niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen voor deze verhoging van de declasseringscijfers. Er worden meer bladluizen waargenomen, waarschijnlijk door verandering van het klimaat (met name zachtere winters). Ook zijn er veranderingen in het virus zelf (nieuwe isolaten/ stammen) en is er niet genoeg kennis over de zichtbaarheid van deze isolaten in bepaalde cultivars waardoor het selecteren en de veldkeuring bemoeilijkt zouden kunnen worden. Daarnaast zijn er een aantal chemische gewasbeschermingsmiddelen tegen bladluizen niet meer toegelaten.

De suikerbietensector kampt, net als de pootaardappelsector, met virussen die door bladluizen worden overgedragen. Deze en andere plagen werden tot 2019 goeddeels bestreden d.m.v. een zaadcoating met neonicotinoïden. Na het verbod op gebruik van deze neonicotinoïden zijn plagen en ziekten die tot dan toe goed onder controle konden worden gehouden teruggekeerd en leiden weer tot (virus)problemen in de suikerbietenteelt.

Dit project beoogt voor de pootaardappelsector:
• Inzicht te krijgen in vroege en/of late bladluisvluchten op basis van historische datasets en recente vangstcijfers met het oog op het ontwikkelen van een klimaat-bestendig waarschuwingssysteem;
• De ontwikkeling van een set hulpmiddelen op basis van de nieuwste moleculaire technieken die het mogelijk maakt het risico op infecties met PVY gedurende de diverse fasen in de teelt nauwkeuriger in te schatten;
• In samenspraak met telers en andere stakeholders bestaande en nieuwe innovatieve beheersmaatregelen tijdens de hele productieketen te evalueren. Deze zullen zo nodig getest worden om zo te komen tot een innovatieve systeemaanpak die de risico’s op besmetting en afwaardering of afkeuring reduceert. De aandacht gaat vooral uit naar duurzame maatregelen die de biodiversiteit niet schaden. Concreet zal dit strategieën opleveren die het risico op PVY infectie in alle fasen van de keten beperken en een set flexibele beheersmaatregelen waarmee bladluizen op duurzame wijze bestreden kunnen worden.

In dit onderzoek wordt tegelijkertijd de monitoring van bladluizen en de inzet van alternatieve strategieën in het licht van bietenvergelingsziekte bekeken. De virussen die veroorzaker zijn van bietenvergelingsziekte worden op een andere wijze overgebracht (persistent) dan PVY (non—persistent), maar nieuwe inzichten en werkwijzen in monitoring en/of beheersing zijn ook bij bietenvergelingsziekte van belang voor de ontwikkeling van gezonde en robuuste teeltsystemen.

Doel van het project

Het doel is het ontwikkelen van een duurzame, effectieve en klimaatbestendige set beheersmaatregelen tegen infecties met PVY in pootaardappelen en bietenvergelingsvirussen in suikerbieten. Het project hoopt zo bij te dragen aan minder infecties in het veld (direct resulterend in minder afwaardering of afkeuring in de nacontrole van pootaardappelen en minder opbrengstverlies bij suikerbieten) en een vermindering van het aantal bespuitingen met chemische gewasbeschermingsmiddelen tegen bladluizen.

Relatie met missie (Motivatie)

Bij toenemende aantallen bladluizen na zachte winters, die dan ook vaak eerder in het jaar migreren, nemen ook de virusproblemen die deze bladluizen verspreiden toe. Dit project is erop gericht om de kennis over monitoring van bladluizen en de effecten van beheersmaatregelen op hun gedrag en virusverspreiding zo toe te passen dat een passende en duurzame beheersstrategie zowel voor aardappel als suikerbiet kan worden ontwikkeld.

Geplande acties

Beoogde resultaten 2019
• Eerste analyse historische data m.b.t. vroege bladluisvluchten in relatie tot klimaatgegevens
• Eerste vergelijking van valtypen (hoge zuigval, gele vangbak en fuik)
• Ontwikkeling multiplexmethode voor de gelijktijdige detectie van bladluis(soort) en daarin aanwezige PVY
• Begin met vergelijking handmatige en multiplex identificatie bladluizen
• Inventarisatie teelt- en beheersmaatregelen en beslissingen telers
• Twee consortiumbijeenkomsten inclusief workshops teelt- en beheersmaatregelen (maart en november)
• Lezingen op telersbijeenkomsten, PAA’s

Beoogde resultaten 2020
• Verdere analyse historische data m.b.t. vroege bladluisvluchten in relatie tot klimaatgegevens
• Vergelijking van valtypen (hoge zuigval, gele vangbak en fuik) tweede jaar
• Verder ontwikkelde multiplexmethode voor de gelijktijdige detectie van de 15 PVY-overdragende bladluissoorten en daarin aanwezige PVY
• Vergelijking handmatige en multiplex identificatie bladluizen
• Uitbreiding multiplexmethode voor bietenvergelingsvirussen en aardappelbladrolvirus
• Toetsen van onkruiden op PVY en bietenvergelingsvirussen en onderzoek of positief geteste wilde planten ook infectiebron kunnen zijn
• Onderzoek naar de relatie van het infectietijdstip en de translocatiesnelheid van het virus naar de knol
• Workshop teelt- en beheersmaatregelen en beslissingen
• Eerste inventarisatie van werkwijzen en beslissingen van telers
• Lezingen op telersbijeenkomsten, PAA’s
• Rapportage Workshops kennis- en innovatieagenda
• Twee consortiumbijeenkomsten (maart en november)

Beoogde resultaten 2021
• Afronden analyse historische data m.b.t. vroege bladluisvluchten in relatie tot klimaatgegevens
• Vergelijking van valtypen (hoge zuigval, gele vangbak en fuik) derde jaar
• Afronden ontwikkeling multiplexmethode voor de gelijktijdige detectie van de 15 PVY-overdragende bladluissoorten en daarin aanwezige virussen (PVY, PLRV, BYV, BMYV en BChV)
• Uitbreiding met onderzoek en detectie van insecticideresistentie in bladluizen (beschreven in het addendum Toetreding Brancheorganisatie Akkerbouw)
• Vergelijking handmatige en multiplex identificatie bladluizen
• Toetsen van onkruiden op PVY en bietenvergelingsvirussen en onderzoek of positief geteste wilde planten ook infectiebron kunnen zijn
• Onderzoek naar de relatie van het infectietijdstip en de translocatiesnelheid van het virus naar de knol
• Workshop teelt- en beheersmaatregelen en beslissingen
• Eerste inventarisatie van werkwijzen en beslissingen van telers
• Lezingen op telersbijeenkomsten, PAA’s
• Eerste verkenning early warning systeem
• Twee consortiumbijeenkomsten (maart en november)